TELGRAF HİZMETİNİN TARİHÇESİ

Telgraf; tele (uzak) ve graphein (yazmak) kelimelerinin birleşmesinden meydana gelmiş olup, mors alfabesinde olduğu gibi kararlaştırılmış işaretler veya yeni cihazlarla açık dilde herhangi bir metnin uzağa geçirilmesidir.

İnsanlar arasındaki haberleşme ihtiyacı çeşitli yollarla giderilmiş ve telgrafın tanımına uyan ilk modern sistem 1791 yılında Fransız Claude Cnappe’ nin icat ettiği ve 1794 yılında işletmeye açılan “Görülen Telgraf” olmuştur. Bunu bilahare 1844 yılında servise verilen elektrikli telgraf takip etmiştir.

Başlangıçta basit bir devre, devrenin beslenmesi ile işaretlerin ileriye keşide edilmesinin kuvvetini sağlayan bir elektrik kaynağı (pil) ve manipleden ibaret olan elektrikli telgraf sistemi, Samuel Morse tarafından icat edilen Mors Sistemiyle ve sonradan değiştirilen alfabe ile muhabere yapılmaya başlanmıştır.

Telgraf haberleşmesi, Ülkemizde ilk defa 1847 yılında İstanbul’ da Beylerbeyi  Sarayı’ nda Sultan Abdülmecit Han’ ın huzurunda Samuel Morse tarafından jeoloji araştırmalarında kullanılmak üzere denenmiştir. Bu denemeden sonra padişah Samuel   Morse’ a madalya göndermiş, Morse’ a madalya veren ilk Devlet Başkanı olmuştur.  Denemenin başarılı olması üzerine ilk telgraf hattı 1854 yılında İstanbul-Edirne arasında, daha sonra Kırım Harbinin başlaması üzerine, İstanbul-Varna, Varna Balıkova (Kırım kıyısında) arasında döşenen deniz kablosu üzerinden tesis edilmiş, bunu takiben de hat Şumnu-Rusçuk-Bükreş yolu ile Avusturya-Macaristan devleti sınırına kadar uzatılarak Avrupa şebekesine bağlantı sağlanmış ve bu hatların mülkiyeti savaştan sonra Osmanlı Devletine bırakılmıştır.İstanbul-Edirne ve Edirne-Şumnu telgraf hatlarının çekilmesini müteakip, İstanbul Gülhane’ de ilk Telgraf Merkezi kurulmuştur.

Ülkemizde telgraf haberleşmesi 10 Eylül 1855 tarihinde Şumnu’ dan İstanbul’ a çekilen ilk telgrafla başlamış ve hattan çekilen ilk telgraf, Müttefik ordularının Sivastopal’ a girdiğini bildiren (“Asakiri müteffika Sivastopol’ a girmişlerdir”) zafer mesajı olmuştur.

1860 yılında İstanbul-Ankara telgraf hattının hizmete verilmesi ve 1861 yılında bu hattın Kerkük’ e kadar uzatılmasıyla telgraf ağı daha da genişletilmiştir.

Ülkemiz, 1865 yılında Paris’ te Uluslararası Telgraf İşletmesi’ ni düzenlemek amacıyla yapılan toplantıya katılan ve anlaşmayı imzalayan 20 Ülkeden biri olarak Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (UIT) nin kurucu üyelerinden olmuştur.

Başlangıçtan itibaren, telgrafla haberleşme hakkı tanınmış olmakla beraber bir yandan işletmede Türkçe bilmeyen Fransız memurların görevlendirilmiş olması, bir yandan da eski Türk alfabesine mors kodu uyarlamasının gecikmesi sonucunda, telgrafların Fransızca çekiliyor olması nedeniyle, halk uzun süre telgraf haberleşmesinden yeteri kadar yararlanamamıştır. Alfabe farklılığı nedeniyle doğrudan doğruya harf basan telgraf makinelerinin kullanımı Ülkemizde Avrupa’ dan yarım yüz yıl sonra gerçekleşebilmiştir.

İngilizlerin 16 Mart 1920’ de başlattıkları İstanbul işgali sırasında, Manastırlı Hamdi Bey,  Ankara’ da müdafaa-i hukuk heyet-i temsiliyesindeki Mustafa Kemal Paşa’ yı sık sık arayarak etraflıca bilgi verir. Telgrafçı Manastırlı Hamdi Bey’ in Atatürk’ e ulaştırmayı başardığı ilk telgraf şöyledir;

“16.3.1920
Ankara’ da Mustafa Kemal Paşa Hazretlerine
Bu sabah Şehzadebaşı’ ndaki Mızıka Karakolunu İngilizler basıp oradaki askerlere, İngilizler müsademe ederek neticede şimdi İstanbul’ u işgal altına alıyorlar. Berayi malumat maruzdur.
Manastırlı Hamdi”
Bu haberleşme, Manastırlı Hamdi Bey’ in bulunduğu odayı işgal kuvvetlerinin ele geçirmelerine kadar sürer ve bir süre sonra telgraf telleri kesilerek haberleşme durdurulur.

Büyük önder Atatürk Cumhuriyetimizin ilanından sonra da her vesile ile Hamdi    Bey’ in bu büyük hizmetini daima takdirle anmıştır.

Telgraf hizmetleri Kurtuluş Savaşı ve sonrasında çok önemli yararlar sağlayarak, kendi içerisinde gelişmesini hızla sürdürmüştür. MORS alfabesi kullanılan Maniple’ nin yerini telemprimör cihazları  alarak harf naklini, daha sonra banttan sayfaya, santrallerin işletmeye geçirilmesiyle teleks aboneliklerine, otomatik teleks santrallerini müteakip, telgraf keşidesinde büyük sürat sağlayan genteks (otomatik) işletmesine geçilmiştir.

Genteks: Telgraf muhaberesine açık merkezler arasında telgrafların otomatik olarak (alıcı-yazıcı cihazlar vasıtasıyla) alınıp yazılmasına denilmekteydi.

Telem: Telgraf muhaberesine açık noktadan noktaya çalışan merkezler arasında telgrafların manuel olarak alınıp yazılması denilmekteydi.

Telgraf Hizmeti; 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu ile Milletlerarası Kamu Telgraf Servisi İşletme Talimatına göre hazırlanan Telgraf Hizmetleri Yönetmeliğine göre yürütülmektedir. Bu yönetmeliğin ilgili maddelerine göre de vatandaşların çekmek istedikleri telgraflar; PTT İşyerlerinden, vatandaşların ev veya işyerinde kurulu bulunan telefonlarından 141 Fono Telgraf Servisi, Fakstel ve internet üzerinden kabul edilmektedir.

Buna ilave olarak; son yıllarda telekomünikasyon araçlarında meydana gelen gelişme ve çeşitlenmeye paralel olarak vatandaşlara, gelişmiş sistemlerden yararlanmaları için Fakstel Hizmeti uygulamaya konulmuştur. Telefaks aboneleri (faksimil cihazı olan telefon aboneleri) PTT işyerlerine uğramadan Muhabere Servislerinde bu amaçla kurulan faksimil cihazına geçmek suretiyle telgraflarını göndermektedir.

Telgraf türleri iki kategoride belirlenmiştir.

Normal Telgraf: Telgrafın kabulünden itibaren alıcısına 24 saat içerisinde teslimi sağlanan telgraf türüdür.

Acele Telgraf: Telgrafın kabulünden itibaren alıcısına 6 saat içerisinde teslimi sağlanan telgraf türüdür.

Gönderilecek telgrafın türü seçilerek ne zaman teslim edilmesi (gün ve saat) gerektiği belirtilmesi halinde, belirlenen gün ve saatte telgrafın alıcısına teslimi sağlanmaktadır.

Ayrıca, telgraf göndericilerinin internet ortamında telgraf kabul ve iletimine olanak sağlamak amacıyla, hüviyet tespitini gerektirmeyen telgraflardan şimdilik kutlama ve tebrik mahiyetindeki telgrafların bilgisayar ortamında kabul ve iletiminin yapılabilmesi amacıyla Telgraf hizmeti tüm merkezlerimizde verilmektedir.